Transport odpadów niebezpiecznych po drogach publicznych w Polsce podlega jednocześnie dwóm reżimom prawnym: przepisom ustawy o odpadach z 2012 r. oraz wymaganiom umowy ADR dotyczącej drogowego przewozu towarów niebezpiecznych. Połączenie tych dwóch aktów tworzy złożony system obowiązków zarówno dla wytwórcy odpadów, jak i dla firmy transportowej.

Umowa ADR a transport odpadów niebezpiecznych

Umowa ADR (fr. Accord européen relatif au transport international des marchandises Dangereuses par Route) stanowi główne źródło technicznych wymagań dotyczących przewozu materiałów niebezpiecznych. Polska ratyfikowała umowę ADR, a jej przepisy stosowane są w krajowym transporcie drogowym na podstawie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych.

Odpady niebezpieczne klasyfikuje się jako towary niebezpieczne i przypisuje im numery UN oraz klasy zagrożeń ADR. Na przykład odpady zawierające oleje mineralne (kod odpadu 13 02 05*) klasyfikowane są zazwyczaj jako UN 3077 klasa 9 — różne materiały i przedmioty niebezpieczne.

Karta przekazania odpadu (KPO) w systemie BDO

Przekazanie odpadów niebezpiecznych wymaga wystawienia karty przekazania odpadu (KPO) w systemie BDO. Od 1 stycznia 2020 r. KPO wystawiana jest wyłącznie elektronicznie. Proces wygląda następująco:

  1. Wytwórca odpadów wystawia KPO w systemie BDO i przekazuje jej numer kierowcy pojazdu
  2. Kierowca potwierdza rozpoczęcie transportu (przejęcie odpadu) w aplikacji mobilnej BDO lub przez system webowy
  3. Po dotarciu do instalacji przyjmującej odpad, podmiot odbierający potwierdza odbiór w systemie BDO
  4. KPO zostaje zamknięta — każda ze stron ma dostęp do kompletnej historii transportu

Wymagany dokument przewozowy ADR

Niezależnie od KPO wytwórca musi przygotować dokument przewozowy ADR (list przewozowy lub jego odpowiednik) zawierający numer UN, nazwę towarową, klasę zagrożeń, grupę pakowania oraz ilość towaru. Dokument ten musi znajdować się w kabinie pojazdu przez cały czas trwania przewozu.

Wymagania dotyczące pojazdu i kierowcy

Pojazdy przewożące odpady niebezpieczne muszą spełniać wymagania techniczne określone w dziale 9 ADR. Oznakowanie pojazdów obejmuje:

  • Pomarańczowe tablice ostrzegawcze (z numerem UN i numerem identyfikacyjnym zagrożenia) umieszczone z przodu i z tyłu pojazdu
  • Nalepki ostrzegawcze odpowiadające klasie zagrożeń przewożonych odpadów
  • Wyposażenie pojazdu w sprzęt gaśniczy zgodny z wymaganiami ADR oraz zestaw ochrony osobistej dla kierowcy

Kierowca pojazdu przewożącego towary niebezpieczne w ilościach przekraczających progi zwalniające z przepisów ADR musi posiadać aktualne zaświadczenie ADR (świadectwo przeszkolenia kierowców). Zaświadczenie wydawane jest na 5 lat przez Transportowy Dozór Techniczny (TDT).

Zezwolenie na transport odpadów

Przewóz odpadów niebezpiecznych wymaga wpisu do rejestru BDO w dziale dotyczącym transportu odpadów. Podmiot transportujący odpady zobowiązany jest do uzyskania takiego wpisu przed rozpoczęciem działalności. Wpis wydawany jest przez marszałka województwa właściwego ze względu na miejsce siedziby wnioskodawcy.

Transport odpadów przez granicę Polski (import, eksport, tranzyt) wymaga dodatkowo zgody na transgraniczne przemieszczanie odpadów, wydawanej przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady.

Szczególne przypadki — transport odpadów medycznych

Odpady medyczne o właściwościach zakaźnych (kategoria 18 01 03* w katalogu odpadów) podlegają dodatkowym wymaganiom. Transport tych odpadów z podmiotów leczniczych do instalacji unieszkodliwiania musi odbywać się specjalistycznymi pojazdami spełniającymi wymagania sanitarne, a temperatury przechowywania odpadów zakaźnych — jeśli nie są transportowane w ciągu 24 godzin — muszą być kontrolowane.

Szczegółowe wymagania sanitarne dotyczące transportu odpadów medycznych określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 października 2016 r. w sprawie wymagań i sposobów unieszkodliwiania odpadów medycznych i weterynaryjnych.

Kontrola drogowa i sankcje

Inspekcja Transportu Drogowego (ITD) oraz Policja mają uprawnienia do kontroli dokumentów ADR i BDO w trakcie transportu. Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli mogą skutkować zatrzymaniem pojazdu i nałożeniem kary. Wysokość sankcji określa ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych — brak wymaganego dokumentu przewozowego ADR zagrożony jest karą do 10 000 zł dla przewoźnika.